The Relationship between Teachers' Emotional Labor and Burnout Level

Abstract

Problem Durumu: Ogretmenlik meslegi, ozelligi itibari ile dogrudan insan ile ilgili bir istir. Bu nedenle insan iliskileri yogun her meslekte oldugu gibi duygu duzenlemesini zorunlu kilmaktadir. Duygusal emek olarak adlandirilabilecek bu olgu, mesleki profesyonellik geregi olarak da ogretmenlerden beklenmektedir. Ogretmenlik, bireysel, sosyal, kulturel, bilimsel, teknolojik boyutlari olan profesyonel statude bir egitim meslegidir. Gunumuz egitim anlayisinda ogretmenlerden, ogrencilere rol model olmalari, rehberlik etmeleri, ogrenmeyi ogretmeleri, demokratik tutum ve degerleri kazandirmalari gibi pek cok rol beklenmektedir. Bunun yaninda ogretmenlerin, egitim ve ogretimin etkililiginin saglanmasinda okul yoneticileriyle, meslektaslariyla, velilerle ve diger paydaslariyla isbirligi icerisinde bulunmalari da gerekmektedir. Ogretmenlerin butun bu rolleri yerine getirirken, bir profesyonel olarak, kisisel sorunlarini iliskilerine yansitmamaya ozen gostermesi, gorev yaptigi okulun formal ve informal normlarina uygun davranmaya calismasi gerekmektedir. Ancak bu anlamda duygularin yonetilmesinin, psikolojik olarak ogretmenler uzerinde olumsuz etkilerinin olabilecegi ongorulebilir. Bu etkilerden biri de tukenmislik duygusudur. Arastirmanin Amaci: Ogretmenlerinin duygusal emekleri ile tukenmislik duzeyleri arasindaki iliskinin belirlenmesinin amaclandigi bu arastirmada su sorulara yanit aranmistir: 1) Ogretmenlerin duygusal emek ve tukenmislik duzeyleri nasildir? 2) Ogretmenlerin duygusal emek ve tukenmislik duzeyleri, cinsiyet, medeni durum, gorev, okul turu ve brans degiskenlerine gore farklilasmakta midir? 3) Ogretmenlerin duygusal emekleri tukenmislik duzeylerini yordamakta midir? Arastirmanin Yontemi: Arastirma, tarama modelinde desenlenmistir. Arastirmanin evrenini 2013-2014 egitim ogretim yilinda, Kutahya ilinde gorev yapan 5600 ogretmen olusturmaktadir. Ornekleme girecek ogretmenlerin belirlenmesinde oransiz kume ornekleme teknigi kullanilmistir. Orneklem buyuklugu, % 95 guven duzeyi icin 360 olarak hesaplanmistir. Olceklerin geri donusunde eksiklikler ve ozensiz doldurma gibi nedenlerle arastirmada kullanilamayacak olcekler olabilecegi dusuncesi ile 500 ogretmenden gorus alinmasina karar verilmistir. Elde edilen veri toplama araclarindan kullanilabilir durumda olan 410 tanesi ile analizler yapilmistir. Arastirmada veri toplama araci olarak Duygusal Emek Olcegi ve Maslach Tukenmislik Olcegi kullanilmistir.  Arastirmada ogretmenlerin duygusal emek ile tukenmislik duzeylerini belirlemek amaciyla betimsel istatistikler, ikili karsilastirmalarda t-testi, uc ve daha fazla boyutu olan karsilastirmalarda tek yonlu varyans analizi (ANOVA) kullanilmistir. Ogretmenlerin duygusal emeklerinin, tukenmislik duzeylerini anlamli bir sekilde yordayip yordamadigini belirlemek icin ise Coklu Regresyon analizi kullanilmistir. Arastirmanin Bulgulari: Arastirmaya katilan ogretmenler duygusal emek acisindan, en az yuzeysel rol yapma (AO=2.51, S=0.95) davranisinda bulunmaktadir. Bunu, derinden rol yapma (AO=3.71, S=0.92) ve dogal duygular (AO=4.16, S=0.72) izlemektedir. Tukenmislik acisindan ise ogretmenler en yuksek tukenmislik duzeyine duygusal tukenme (AO=1.51, S=0.70) boyutunda sahiptir. Bunu sira ile kisisel basarisizlik (AO=1.36, S=0.63) ve duyarsizlasma (AO=1.03, S=0.77) boyutlari takip etmektedir. Ogretmenlerin tukenmislik duzeyleri, duygusal tukenme boyutunda “orta”, kisisel basarisizlik ve duyarsizlasma boyutlarinda ise “dusuk” duzeydedir. Ogretmenlerin duygusal emekleri cinsiyet, medeni durum, gorev, okul turu ve brans degiskenlerine gore farklilasmaktadir. Erkek ogretmenler kadin ogretmenlere gore [t (408) =3.10; p<.05]; evli ogretmenler evli olmayan ogretmenlere gore [t (408) =2.62; p<.05]; okul yoneticileri ogretmenlere gore [t (408) =2.24; p<.05] daha fazla yuzeysel rol yapma davranisi gostermektedir. Ogretmenler ise okul yoneticilerine gore [t (408) =2.10; p<.05] daha fazla dogal davranislar gostermektedir. Ayrica ilkokul ogretmenleri genel lise ogretmenlerine gore daha fazla yuzeysel [F (3-406) =4.13; p<.05] ve derinden rol yapma [F (3-406) =2.62; p<.05], genel lise ve meslek lisesi ogretmenlerine gore [F (3-406) =6.69; p<.05] daha fazla dogal davranislar gostermektedir. Ogretmenlik tukenmislik duzeyleri, cinsiyet, medeni durum ve gorev (okul yoneticisi, ogretmen) degiskenlerine gore farklilik gostermemekte; ancak gorev yapilan okul turu degiskenine gore farklilasmaktadir. Meslek liselerinde gorev yapan ogretmenlerin duyarsizlasma duzeyleri [F (3-406) =4.53; p<.05], ilkokullarda gorev yapan ogretmenlerden daha fazladir. Ogretmenlerin duygusal emeklerinin, duygusal tukenmislik duzeylerini yordayip yormadiginin belirlenmesi amaci ile yapilan coklu regresyon analizi yapilistir. Regresyon analizi sonuclarina gore yuzeysel rol yapma ve dogal duygular, ogretmenlerin hem duygusal tukenmesinin hem de duyarsizlasmasinin onemli yordayicilaridir. Ancak derinden rol yapma duygusal tukenme ve duyarsizlasma uzerinde anlamli duzeyde etkili degildir. Ogretmenlerin kisisel basarisizlik duygusunu ise duygusal emegin boyutlarinin tumu yordamaktadir. Duygusal emegin boyutlari tumu birlikte, ogretmenlerin duygusal tukenmislik duzeylerinin % 7’sini, duyarsizlasmanin % 16’sini, kisisel basarisizlik duygusunun ise % 15’ini aciklamaktadir. Duygusal tukenmislik ile yuzeysel yapma arasinda pozitif ve dusuk (r=0.24); dogal duygular ile negatif ve dusuk (r=-0.13) duzeyde bir iliski bulunmustur. Duyarsizlasma ile yuzeysel yapma arasinda pozitif ve orta (r=0.31); dogal duygular ile negatif ve dusuk (r=0.31) duzeyde bir iliski bulunmustur. Derinden rol yapma ile duygusal tukenme ve duyarsizlasma arasinda iliski bulunmamaktadir. Kisisel basarisizlik duygusu ile yuzeysel yapma arasinda pozitif ve dusuk (r=0.12); derinden rol yapma ile negatif ve dusuk (r=-0.22), dogal duygular ile negatif ve orta (r=-0.35) duzeyde bir iliski bulunmustur. Arastirmanin Sonuc ve Onerileri: Arastirma sonucuna gore, ogretmenlerin duygusal emekleri, onlarin hem duygusal tukenmisliklerini hem de duyarsizlasmalarini onemli duzeyde duzeyde yordamaktadir. Bu arastirmada duygusal emek, ogretmenlerin mesleki profesyonellik geregi oynamasi gereken roller olarak ele alinmistir. Ancak calisanlardan beklenen rollerin orgutlerde tahakkume dayali, profesyonellige ve etik ilkelere uymayan, davranislar olmasi olasiligi da bulunmaktadir. Bu nedenle ogretmenlerin yuzeysel rol yapma davranislarinin nedenlerinin ortaya konulmasi onemlidir. Bu cercevede bu konuda yapilacak arastirmalarin nitel olarak desenlenmesi de derinlemesine ve daha ayrintili bilgi edinmeye katki saglayabilir.